فرمت: ورد و قابل ویرایش
تغداد صفحه: 130 صفحه
رسته: شیلات، علوم و فنون دریایی، منابع طبیعی و رشته های مرتبط
پایان نامه روش‌های مرسوم صید در خلیج فارس و دریای عمان دارای فرمت جامع علمی دانشگاهی میباشد. دارای تقدیم، سپاسگزاری، فهرست مطالب، فهرست شکل ها، فهرست جداول، چکیده فارسی و انگلیسی، منابع فارسی و انگلیسی، صفحه اول فارسی و انگلیسی میباشد.
فهرست مطالب
چکیده……………………………………. 1
مقدمه……………………………………. 2
فصل اول: کلیات
1-1 هدف………………………………….. 5
1-2 تعاریف واژه ها………………………… 5
1-3 موقعیت خلیج فارس و دریای عمان…………… 6
1-4 اهمیت خلیج فارس و دریای عمان……………. 7
1-5 تفاوت آبزیان خلیج فارس و دریای عمان…….. 12
1-6 آبزیان شمالی و جنوبی خلیج فارس…………. 12
1-7 صید گاه های مهم و مراکز عمده تخلیه آبزیان در خلیج فارس و دریای عمان………………………………. 12
1-7-1 استان سیستان و بلوچستان……………. 12
1-7-2 استان هرمزگان…………………….. 14
1-7-3 استان بوشهر………………………. 15
1-7-4 استان خوزستان…………………….. 15
1-8 وظایف سازمان شیلات ایران……………….. 17
فصل دوم: ابزارصید در خلیج فارس و دریای عمان
2-1 انواع روش های صید ……………………. 21
2-1-1 روش های صیادی اولیه یا سنتی (Artisanal Fishing Methods) 21
2-1-1-1 ویژگی های صید سنتی……………… 21
2-1-1-2 ویژگی های صید صنعتی…………….. 21
2-1-1-3 ویژگی های صید خرد………………. 22
2-2 نظام های بهره برداری ماهیگیری در جنوب ایران 23
2-3 تعریف نظام بهره برداری………………… 24
2-4 تقسیم بندی نظام های بهره برداری………… 24
2-4-1 نظام بهره برداری دولتی…………….. 24
2-4-2 نظام بهره برداری خصوصی …………… 24
2-5 سازمان کار در نظام های بهره برداری ……. 25
2-5-1 سازمان کار در نظام های بهره برداری تعاونی 25
2-5-2 سازمان کار در واحدهای بهره برداری صید خرد و صنعتی (نظام سهم بری ) ……………………………… 25
2-6 اهمیت استاندارد وادوات صید در خلیج فارس و دریای عمان 25
2-7 وسایل و ابزار صید ماهی در آب های جنوب …. 26
2-8 تورهای مختلف صیادی ………………….. 26
2-8-1 تور گوشگیر(Gill Net) ………………… 27
2-8-2 گوشگیرسطحی((Surface gill net ……………. 27
2-8-3 گوشگیر میان آبی(Mid water gill net) …….. 28
2-8-4گوشگیر بستری(Bottom gill net) …………… 28
2-9 ساختار کلی انواع تورهای گوشگیر ………… 29
2-9-1 اجزای اصلی تور گوشگیر …………… 30
2-9-2 نحوه صید ………………………… 30
2-9-3 تور گوشگیر شناور(Drift gill net) ………… 31
2-9-3-1 مزایا و معایب این تور گوشگیر …… 33
2-9-3-2 کارایی تور گوشگیر …………….. 33
2-9-3-3 عوامل موثر در میزان کارایی تور گوشگیر 33
2-9-4 تور ترال(Trawl) …………………… 34
2-9-4-1ساختار کلی تور ترال……………… 37
2-9-4-2 اصول کلی صید با تور ترال………… 38
2-9-4-1-1 صید با ترال کف روب(Bottom trawl) … 39
2-9-4-1-2 تور ریزی به دریا(setting) ………. 39
2-9-4-1-3کشیدن تور در دریا(towing) ……… 40
2-9-4-1-4 جمع آوری تور از دریاhauling)) ….. 40
2-9-5 ترال میان آبی(Mid water trawl) ………… 41
2-9-5-1 تور میان ابی دو شناوره(Mid water pair trawling) 42
2-9-5-1-2 صید میگو با تور ترال ………… 43
2-9-6 تور پرساین(Purse seine)………………. 44
2-9-6-1 روش صید ……………………… 45
2-9-6-2 خوربند(Stake net) ………………… 45
2-10 انواع تله ها(Trapping gear) …………….. 47
2-11 انواع قلاب ها ( Lines ) ………………. 47
2-12 گرگور(Wire trap) ……………………… 47
2-13 شرح عملیات صیادی ……………………. 49
2-14 ساختارکلی گرگور(Wire trap) …………….. 51
2-14-1 مشخصات گرگور ……………………… 52
2-15 میلان((Stream weir ……………………… 53
2-16 دام صیادی مشتا(Stationary pound net) ………. 54
2-17 قلاب ها ……………………………. 55
2-17-1 صیادی بوسیله قلاب دستی (Hand Lining) …. 56
2-17-2 صیادی بوسیله قلاب کششی یا زانه ( ( Trolling 57
2-17-3 صیادی بوسیله قلاب های طویل یا ساروخ ( ( Long Line 58
2-18 بررسی کارایی قلاب …………………… 59
فصل سوم: صید چند گونه از ماهیان خلیج فارس
3-1 ماهیان خلیج فارس …………………….. 61
3-2 بهترین وپرمصرف ترین ماهیان خلیج فارس …… 61
3-3 صید ساردین ………………………….. 61
3-3-1 مناطق صید ساردین …………………. 62
3-3-2 روش صید ساردین …………………… 62
3-4 صید تون ماهیان ……………………… 63
3-4-1 روش های صید تون ماهیان …………… 64
3-5 صید ماهی شیر ………………………. 64
3-6 صید ماهی صافی ………………………. 64
3-7 صید ماهی شورت ………………………. 65
3-8 صیدماهی گاریز یا کاریز ………………. 65
3-9 صید ماهی موران ……………………… 65
3-10 صید ماهی قدر ………………………. 65
3-11 صید فانوس ماهی …………………….. 66
3-11-1 روش صید فانوس ماهیان ……………. 66
3-12 کوسه ……………………………… 66
3-12-1 پراکنش کوسه ماهیان در جهان ………. 66
3-12-2 جایگاه کوسه ماهیان ……………… 67
3-12-3 مصارف کوسه ماهیان ………………. 67
3-12-4 دلایل رو آوردن صیادان به صید کوسه ماهیان 69
3-12-5 مناطق عمده صیادی وزمان صید کوسه ماهیان 69
3-12-6 ممنوعیت صید کوسه ماهیان …………. 70
3-12-7 کوسه چانه سفید (Carchahinus dussumieri) .. 70
3-12-8 مکان وزمان صید کوسه کر ………….. 71
3-12-9 فصل صید کوسه کر ………………… 71
3-12-10 وسایل و ابزار صید کوسه …………. 71
3-12-11 چگونگی صید کوسه کر …………….. 72
3-13 ماهیان مرکب ……………………….. 73
3-13-1 ماهیان مرکب شناسایی شده در خلیج فارس و دریای عمان 73
3-13-2 وضعیت صید ماهی مرکب در خلیج فارس و دریای عمان 73
3-13-3 وضعیت صید ماهی مرکب در استان های خوزستان و بوشهر 74
3-14 ماهیان تزئینی خلیج فارس …………….. 75
3-14-1 نحوه صید ماهیان تزئینی ………….. 75
فصل چهارم: صید سخت پوستان و نرم تنان
4-1 تقسیم بندی و نام گذاری محلی خرچنگ ها در خلیج فارس و دریای عمان ………………………………….. 78
4-1-1 صید خرچنگ ………………………. 80
4-1-1-1 فصل صید خرچنگ ها ……………… 80
4-1-1-2 روش های صید خرچنگ …………….. 81
4-2 میگوهای خلیج فارس …………………… 82
4-3 صید گاه های میگو در خلیج فارس و دریای عمان 83
4-4 روش های صید میگو ……………………. 84
4-4-1 اثر جزر و مد در صید میگو …………. 87
4-4-2 فصل صید میگو ……………………. 87
4-5 شاه میگو ( لابستر ) ………………….. 89
4-5-1 محل و فصل صید شاه میگو …………… 89
4-6 نرم تنان …………………………… 90
4-7 صدف خلیج فارس ………………………. 90
4-8 صدف مالوک ………………………….. 91
4-8-1 پراکنش صدف مالوک در استان هرمزگان …. 91
4-8-2 طریقه صید صدف مالوک ……………… 91
4-9 صدف های مروارید ساز خلیج فارس ………… 92
4-9-1 روش های صید صدف …………………. 93
4-9-2 فصل صید مروارید …………………. 94
4-9-3 عمر صدف بعد از صید ………………. 94
4-9-4 صید و کشت مروارید در جزیره کیش ……. 94
فصل پنجم: راهکارهای توسعه شیلات و بررسی آمار شیلات
5-1 حفاظت منابع آبزیان در شیلات ایران از گذشته تا کنون 97
5-2 موانع توسعه شیلاتی ………………….. 100
5-3 راهکارهای توسعه ……………………. 101
5-4 نقش بنادر ماهیگیری در اقتصاد صید ، حفظ ذخایر و محیط زیست دریایی ……………………………….. 104
فصل ششم: بحث و نتیجه گیری
نتیجه گیری ……………………………. 110
پیشنهادات …………………………….. 112
منابع و ماخذ
فهرست منابع فارسی……………………….. 114
فهرست منابع انگلیسی …………………….. 115
چکیده انگلیسی ………………………….. 116
فهرست جداول
جدول 1-1 مشخصات بنادر ماهیگیری چابهار…….. 14
جدول 2-1مشخصات تور ترال…………………. 44
جدول 2-2 انواع گرگور …………………… 51
جدول 5-1 متوسط تولیدات شیلات در برنامه اول، دوم و سوم توسعه کشور…………………………………… 107
جدول5-2 آمار شناورهای جنوب کشور در سال 83… 108
فهرست شکل ها
شکل 2-1 تور گوشگیر……………………… 28
شکل 2-2 تور گوشگیر شناور ……………….. 29
شکل 2-3 Beam trawl………………………. 36
شکل 2-4 Boom trawl………………………. 36
شکل 2-5 Otter trawl……………………….. 37
شکل 2-6 اشکال مختلف تخته ترال …………… 38
شکل 2-7 ترال کف روب…………………….. 41
شکل 2-8 ترال میان آبی یک شناور ………….. 41
شکل 2-9 تور ترال میان آبی دو شناوره………. 42
شکل 2-10 تور پرساین…………………….. 45
شکل 2-11 نحوه اتصال بویه راهنما به قفس……. 49
شکل 2-12 میلان …………………………. 54
شکل 2-13 اندازه های مختلف قلاب……………. 56
شکل 2-14 قلاب دستی………………………. 57
شکل 2-15 صید با قلاب های کششی (ترولینگ) …… 58
چکیده
دریای پارس از لحاظ داشتن انواع و اقسام ماهی و جانوران دریایی در ردیف غنی ترین دریاهای جهان است و از این جهت منبع سرشاری جهت صید وصیادی به شمار می رود وهمچنین از نظر موقعیت های مختلف سیاسی، استراتژیک و اقتصادی مورد توجه می باشد. آبزیان خلیج فارس از منابع مهم تغذیه مردم منطقه بوده اند و ازدیاد روز افزون جمعیت منطقه و نیاز به پروتئین موجب شده تا هرچه بیشتر به استفاده از منابع عظیم و غنی آبزیان آن روی آورند.
با این وجود، از این که در زمان های قدیم برای صید ماهی از چه نوع ابزاری استفاده می شده ویا صید و نوع آن به چه مقدار وصورت بوده است هیچ گونه اطلاعی در دست نیست اما امروزه تعداد زیاد صیادان و شناورها وادوات مختلف صید و همچنین گونه های متعدد آبزیان در این دریاها، سبب شده است تا این مناطق از نظر صیادی و اقتصادی بیش از پیش مورد توجه جهانیان واقع شوند.
مقدمه
صید ماهی در خلیج فارس و دریای عمان به دلیل داشتن گونه های با ارزش آبزی ، از زمان های بسیار دور به عنوان منبع در آمد مردم این منطقه قلمداد گردیده است. صید ماهی در گذشته با وسایل ابتدایی مثل چلنگ ، خوربند و … همراه با قایق بوده ولی حدودأ 40 سال پیش با پیشرفت صنعت ماهیگیری ومکانیزه شدن صید ، وضعیت صید در جنوب چهره دیگری به خود گرفته است. پیشرفت تکنولوژی در ماهیگیری وترویج آن از جانب شیلات در این چند دهه اخیر موجب شد شغل صیادی کاملأ حرفه ای شود وتعداد افراد زیادی در منطقه ساحلی جنوب به امر صید وصیادی روی آورند. کمتر دریایی در عالم است که مانند آبهای خلیج فارس و دریای عمان مرکز حوادث و اتفاقات گوناگون وکانون مطالعات و تحقیقات بسیار شده باشد. این دریاها از ابتدا به خاطر موقعیت اقتصادی مورد توجه ملل باستانی چون آشوری ها وبابلی ها و … بوده است و هر یک از ملل مذکور با استفاده از کشتی ها و جهازات بادی خود از طریق آبرا ها به داد و ستد و تجارت انواع و اقسام کالاها و حمل مردم و سربازان می پرداختند. اهمیت این آبها بیشتر به خاطر آبزیان دریایی از جمله ماهی و میگو و صدف و مروارید ومعادن مختلف مخصوصأ منابع عظیم پر اهمیت نفت و گاز است. میزان صید ماهی در گذشته های دور وحتی تا نیمه دوم قرن حاضر در مقایسه با بهره برداری فعلی از ذخایر آبزیان این حوزه آبی به دلایل زیر از کمیت پایینی برخوردار بوده است.
ابزار و ادوات صید در گذشته بسیار ساده و ابتدایی بوده است تا آنجا که صیادان در کناره های ساحل از ابزاری چون شاخ و برگ درختان ودام هایی که از الیاف طبیعی ساخته می شد استفاده می کردند.
مطرح نبودن صیادی به عنوان یک حرفه مستقل و صرفأ معیشتی بودن آن عدم وجود امکانات و تجهیزات لازم برودتی جهت نگه داری صید استحصالی و صنایع جانبی به منظور عمل آوری و تهیه فرآورده های غذایی و پروتئینی از ماهی ، عدم وجود امکانات ارتباطی وترابری بین مناطق ساحلی با سایر مناطق همجوار ودور از ساحل برای حمل ونقل محصولات دریائی صید شده با کیفیت بهتر ، عدم وجود تقاضا وبازاریابی مناسب جهت صید استحصال شده که سبب شد تا انگیزه های لازم برای سرمایه گذاری در تأسیسات زیر بنائی مناسب به منظور صید و عمل آوری به وجود نیاید ، نداشتن دانش فنی لازم جهت شناخت ذخایر بالقوه وعدم تبحر بازم در خصوص استحصال وبه کارگیری دانش های فنی لازم به منظور افزایش بهینه سطح برداشت از ذخایر.
فصل اول : کلیات
1-1 هدف :
هدف آشنایی بیشتر با انواع روش ها وادوات صید رایج در آبهای جنوبی کشور و بررسی آماری میزان صید و توسعه ادوات صید از زمان های گذشته تا به حال بوده است. لازمه شروع این بحث ، معرفی اجمالی و آشنایی با واژه های کلیدی به کار برده شده و همچنین تقسیم بندی انواع روش های صید می باشد.
1-2 تعاریف واژه ها :
– صید (Catch ) : به مفهوم آبزی ( جانور ) برداشت شده از محیط زیست طبیعی و یا پرورشی است.
– صیاد ( Fishrman): کسی است که به صیادی وبرداشت آبزیان می پردازد ومعمولأ این کار را با استفاده از ابزارها و روش های خاصی انجام می دهد.
-صیادی( Fishing) : به مجموعه تمهیدات و فعالیت هایی اطلاق می شود که نهایتأ باعث به دام افتادن ماهی ویا سایر آبزیان و عرضه آنان برای مصرف می شود و حرفه صیاد است.
– روش صید Fishing Method)) : به مجموعه عملیات صیادی اطلاق می گردد که مستلزم بکارگیری ابزار وفنون خاصی است که عمومأ با آن از یکدیگر باز شناخته می شود.
– صید صنعتی : در این روش فعالیت صید با بکارگیری ابزار مکانیزه و دیگر وسایل الکترونیکی و شناورهای موتور دار انجام می شود.
– صید سنتی : به کلیه فعالیت های صیادی یا منطقه ای اطلاق می شود که به صورت انفرادی یا جمعی ویا با وسایل صیادی متداول محلی و سنتی انجام می گیردد.
– ابزار صید (Fishing Gears) : به همه ابزار و ادواتی که مستقیمأ در امر به دام انداختن ماهی یا سایر آبزیان بکار می آیند.
– فعالیت های صیادی : به مجموعه کارکردها و فعالیت های گروه صیادی اطلاق می شود که نهایتأ شرایط را برای انجام عمل صیادی فراهم می آورد و دامنه آن از خشکی تا دریا کشیده می شود.
– عملیات صیادی ( Fishing Operation) : به عملیاتی اطلاق می شود که در آن ابزار صیادی به منظور گرفتن آبزی به آب انداخته می شود و سپس جمع آوری می گردد.
عملیات صیادی علیرغم تفاوت هایی که بر حسب ابزار و روش صیادی دارند به سه مرحله تقسیم می شوند :
1- دام ریزی ( Shooting) : در این مرحله ابزار صیادی به آب انداخه می شود.
2- گیر اندازی : بخش اصلی عملیات صیادی است ودر این مرحله آبزیان در دام می افتند ویا به آن گیر میکنند .این مرحله برحسب نوع و ابزار صیادی به دو حالت دام کشی ( Towing در ابزار صیادی تعقیبی ) ودام گذاری ( Soaking) در مورد ابزارهای صیادی انتظاری می باشد.
3- دام برداری ( Hauling) : در این مرحله ابزار صیادی به همراه موجودات به دام افتاده واز آب خارج می شوند.
1-3 موقعیت خلیج فارس و دریای عمان :
خلیج فارس بین 30 درجه و 24 دقیقه عرض شمالی و 47 درجه و 57 دقیقه طول شرقی واقع شده است.
خلیج فارس در امتداد دریای عمان ودر میان شبه جزیره عربستان وایران قرار دارد. ازشرق از طریق تنگه هرمز ودریای عمان به اقیانوس هند ودریای عرب راه دارد ، وازغرب به دلتای رودخانه اروند رود، که حاصل پیوند دو رودخانه دجله و فرات و الحاق رودخانه کارون به آن است ، ختم می شود. کشورهای ایران ، عمان ، عراق ، عربستان سعودی ، کویت ، امارات متحده عربی ، قطر و بحرین در مجاورت خلیج فارس هستند.
1-4 اهمیت خلیج فارس و دریای عمان : اهمیت خلیج فارس را از گذشته تا به حال از چندین جهت می توان بررسی کرد. تجارت دریایی، صید تنوع زیستی وصیادی ، اسکله ها و بنادر متعدد ، وجود معادن و منابع ارزشمند ، ذخایر عظیم نفت ……………………
Abstract:
The pars sea is one of the richest seas of the world which has different kinds of fish and marine animals. So it is a brimful source of prey and preing. It is also notable for its political economical and strategic conditions. Marine of Persian Gulf are the main source of peoples nutrition. Population growth and more need to protein lead to consume more and more from this great source of marine. There is no information about which kind of instrument was used in fishing in the past or how much it was. But today the great number of fisher men naval vessel and different instruments of fishing and numerous kinds of marine in this Gulf result in this places be more and more notable for its fishing and economic place in all over the world.