فرمت: ورد و قابل ویرایش
تعداد صفحه: 164
رسته: زبان و ادبیات فارسی و سایر رشته های مرتبط
دارای فرمت حرفه ای علمی پژوهشی رسمی و نامگذاری صفحات پایان نامه، دارای چکیده فارسی و انگلیسی، دارای تقدیم و سپاس، دارای منابع حرفه ای نامگذاری شده پاورقی
فهرست :
سپاس و تقدیم الف
تقدیر و تشکر . ب
چکیده تحقیق . ز
فصل اول- کلیات تحقیق
مقدمه 2
بیان مسئله پژوهش. 3
تشریح و بیان موضوع پژوهش ( بر مبنای قلمرو موضوعی) 5
قلمرو تحقیق ( زمانی و مکانی ) 5
اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق 6
اهداف پژوهش 8
فرضیه های پژوهش .. 9
تعریف متغیرهای وابسته و مستقل تحقیق.. 9
استرس شغلی . 9
ابهام نقش .. 9
تعارض نقش .. 10
گرانباری نقش ( کمی ) 10
گرانباری نقش ( کیفی ) .. 10
عدم فرصت رشد و ترقی در محیط کار 10
مسئول دیگران بودن .. 11
تعریف عملیاتی عوامل استرس زای شغلی و واژه کلیدی 11
پیام تحقیق . 11
فصل دوم – مبانی نظری و پیشینه تحقیق
تاریخچه ، مفاهیم ، نظریه ها و مدلهای مرتبط با استرس 13
تاریخچه . 14
ماهیت استرس . 15
مرحله واکنش هشدار دهنده 16
مرحله مقاومت . 17
مرحله تحلیل رفتن . 17
مفهوم استرس . 17
استرس چیست .. 19
معنی لغوی و تعریف استرس .. 19
تعاریف استرس عصبی و استرس روانی .. 21
پویایی استرس ( فشارهای روانی ) . 21
تعاریف استرس از دیدگاه صاحبنظران . 22
دلایل اهمیت و ضرورت .. 23
شرایط کاری . 25
ابهام نقش 25
تعارض شغلی 26
مسئولیت . 26
عدم امنیت شغلی . 26
علائم استرس روانی 27
پیامدهای فردی . 27
پیامدهای سازمانی .. 27
تاثیر استرس بر عملکرد سازمانی . 27
استرس مثبت یا استرس سازنده .. 28
استرس مخرب یا پریشان کننده .. 28
مفهوم استرس شغلی . 31
استرس شغلی . 31
نشانه های استرس شغلی. 32
تاثیر عاملهای متغیر فردی در استرس شغلی . 32
نظریه های استرس . .. 34
ویژگیهای نقش و استرس .. 37
اصل پیتر . 39
کم باری نقش . 39
ناسازگاری نقش . 39
ویژگیهای شغلی.. 41
روابط کار متقابل بین فردی . 45
راه و روشهای مدیریت منابع انسانی .. 47
ساختن و حفظ شغل یا حرفه . 49
بازخورد عملکرد 50
پاداش ها . 50
داشتن تامین و ابهام در آینده شغلی 51
انتقالهای شغل و حرفه . 51
ترک کار .. 52
فن آوری و خصیصه های مادی 52
مدلهای استرس . 53
مدل لازاروس و فلوکمن ( 1984 ) یا مدل تعاملی استرس .. 54
مدل تحلیل رفتگی .. 56
مدل آسیب شغلی . 58
چهار چوبی برای شناخت مدیریت پیشگیری فشار روانی 59
بخش سوم : نخست وزیری مصدق 73
بخش چهارم : تثبیت قدرت 75
فصل پنجم
تحلیل چند داستان کوتاه دهه ی سی
بخش اول:داستان کوتاه و نویسندگان دهه‌ی سی 80
چراغ آخر از صادق چوبک 83
ظهر گرم تیر از ابراهیم گلستان 97
وسواس از بهرام صادقی 102
مرغ انجیر از غلامحسین ساعدی 107
فردا در راه است از بهرام صادقی 112
بخش دوم:نقد و تحلیل داستانهای کوتاه دهه ی سی 121
نتیجه گیری وپیشنهادات 141
فهرست منابع 143
خلاصه ی انگلیسی 145
چکیده
موضوع تحقیق حاضر، بررسی تعدادی از داستانهای کوتاه دهه‌ی سی خورشیدی در تاریخ معاصر ایران است که با تکنیک نوین (( تحلیل گفتمان انتقادی )) انجام گرفته است .
این موضوع از وجوهی حايزاهمیّت است ؛
1- استفاده از گونه‌ي ادبی داستان به معنای مدرن آن بویژه گونه‌ي “داستان کوتاه” با خصوصیّاتی که دارد از سوی نویسندگان ایرانی.
2- مقطع تاریخی مهمّی که این داستانها در آن به نگارش درآمده اند ؛ یعنی دهه‌ی سی قرن چهاردهم هجری خورشیدی در ایران که در فصل مربوط توضیح کافی درباره‌ي آن داده شده است و در نهایت تحلیل و بررسی و نقد آنها با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی که درباره‌ي آن و چگونگی پیدایی و ویژگی ها و تفاوتهایش با سایر روشهای نقد و تحلیل آثار ادبی به تفصیل مباحثي آمده است .
3- داستانهای کوتاهی که در بخش اصلی این تحقیق مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند كه عبارتند از : « چراغ آخر » اثر «صادق چوبک» ، « مرغ انجیر » از «غلامحسین ساعدی»، « وسواس » از «بهرام صادقی»، « فردا در راه است » نیز از همو و « ظهر گرم تیر » از «ابراهیم گلستان» .
مقدمه
تحلیل گفتمان رویکردی از زبانشناسی است که در سالهای اخیر بعد از پیدایش گفتمان در مکالمات کلامی پدید آمد. این رویکرد که ریشه در آراي میشل فوگو( فیلسوف فرانسوی ) دارد و از رهاوردهای تفکّر پسا نوگرایی (پست مدرنیسم) است ، شاخه ی علمی بین رشته ای می باشد که کارکرد زبان را در جامعه و سیا ست بررسی می کند و معتقد است که عواملی چون : بافت تاریخی ، روابط قدرت و سلطه ، نها د های اجتماعی و فرهنگی و ایدئولوژیکی ، متن یا صورت زبانی و معانی جدید را بوجود می آورند . در این رویکرد زبان آن آیینه‌ي شفافی نیست که حقایق را بنمایاند؛ بلکه شیشه ماتی است که حقایق را تحریف می کند . تحلیلگر زبانشناسی انتقادی خود را موظّف می‌داند که پرده از صورت ظاهر متون زبانی با کمک فنون موجود در این رویکرد بردارد و آنچه را که در پشت متون زبانی مخفی مانده است برای آنها آشکار سازد . این کار تا کنون در مورد متون ادبيّات فارسی کشور ما تحقق نیافته است.لذا مساله‌ي اصلی که در این تحقیق دنبال می شود بررسی تعدادی از داستانهای کوتاه فارسی با این رویکرد جدید در این رساله است . بنابر این ضرورت تحقیق حاضر ناشی از خلا این رویکرد پیرامون متون فارسی در ایران است.این رساله اهداف و کاربردهای ذیل را دنبال می کند ؛
1- آشنایی با ذهن و زبان نویسندگان این دوره و تحلیل و بررسی ونقد داستان های کوتاه آنها با استفاده از روش تحلیل گفتمان.
2- به عنوان نمونه ، شروع و مقدمه ای است برای متون دیگر از طریق تکنیک نوین تحلیل گفتمان
تحقیق حاضر مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی است که از طریق تکنیک نوین تحلیل گفتمان انتقادی با مراحل زیر ، سرانجام یافت ؛
1-مطالعه‌ی منابع مختلف شامل کتابها ، نشریات علمی و مجلات در مورد زبان و مکاتب تحلیل گفتمان
2-توصیف و بیان هریک از دیدگاهها از جنبه نظری.
3-انتخاب پنج داستان كوتاه از داستانهای دهه‌ی سي به عنوان قسمتی از تحقیق.
4-بیان مشخصات متن داستان و تحلیل آن بر اساس رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان قسمت اصلی تحقیق .
درآمد
مطالعه‌ی زبان در طول تاریخ بشر از جنبه های گفتاری و نوشتاری از جمله موضوعاتی بوده است که محققان رشته های گوناگون اعم از : فلاسفه ، روان شناسان و در دهه های اخیر زیست شناسان، عصب شناسان و تحلیلگران متن را به خود مشغول کرده است و حاصل این مطالعات در قالب مکاتب و رویکردهای زبان شناختی تبلور یافته است اما هریک از رویکردهای رقیب، با توجه به پایگاه نظری وروش شناختی ای که در تولید زبان (متن)بر گزیده اند با مسائلی مواجه شده اند از آن جمله اينكه:کلام یا متن چیست؟متن چگونه تو لید و تحمیل می شود؟آیا گفتمان، معنی و مفهوم متن را تعیین می کند و یا جهان خواننده‌ي متن است که معنای مورد نظر خواننده را برمتن تحمیل می‌کند؟ یافتن پاسخ پرسش های فوق منجر به پدید آمدن نظریّه های کلامی از قبیل گفتمان یا تحلیل گفتمان و رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی شد.
در زبانشناسی مطالعه‌ی زبان در سطح بالاتر از جمله را “گفتمان” یا “کلام” می گویند و آن عبارت است از : زبان به هنگام کاربرد به منظور برقراری ارتباط. در مقابل تحلیل گفتمان، نظریّه‌ی “زبانشناسی صورتگرا” مطرح است که با تحلیل و توصیف زبان در سطح جمله سر و کار دارد. ولی سالهای اخیر رویکرد جدید تحلیل گفتمان انتقادی پدید آمد که معتقد است؛ بافت تاریخی، روابط قدرت در جامعه ، نهادها و فرایندهای اجتماعی ، فرهنگی ، ایدئولوژیکی، متن یا صورت زبانی و معانی را بوجود می آورد. بنابراین در این تحقیق سعی بر آن شده است که در فصل های مختلف از ایدئولوژی، زبان ، تحلیل گفتمان و گفتمان انتقادی و دوره ی خاص تاریخی دهه ی سی، مباحثی آورده شود و در نهایت به تحلیل گفتمان در داستانهای کوتاه این دوره خواهیم پرداخت.
فصل اول
شناخت زبان و زبانشناسی
خلاصه ی بخش اول:
در بخش اول اين فصل با نظریّه‌ی شناخت زبان در دوران قبل از رنسانس و چگونگي موضوعيت يافتن زبان در جريانهاي فلسفي قرن نوزدهم و بيستم از طريق چرخش زماني و اينكه چگونه زبان وارد حوزه‌ي زبانشناسي شد آشنا مي‌شويم و در بخش دوم با نظریّه‌ی صدق منطقي هابرماس و مباحث جامعه شناسانه‌ي آلتوسر كه چگونه توانستند با در كانون قراردادن زبان آنرا به مباحث جامعه شناسی بكشانند مطالب آورده شده است .
بخش اول : از شناختشناسي تا چرخش زباني
نگاهي در فلسفه مدرن به ما نشان می دهد که در آنجا دو چرخش بنيادين و دورانساز به چشم ميخورد که هر کدام از آنها مسير جريانهاي اصلي فلسفه را معين کردهاند؛ توجه به محدوديت ذاتي عقل و شناسايي آن به جاي تأکيد بر چيستي جهان، اولين اين چرخشها بود.
«دردوران قبل از رنسانس بديهيترين نظریّه، نظریّه ی «شناخت» بود که حساب‌و کتابهاي منطقي و پويشهاي ذهني منبع و مدرک حقايق و واقعيات شمرده ميشد. پس از رنسانس واقعيتهاي تجربي نيز به اين نظریّه افزوده شد. توجه به واقعيتهاي تجربي، انعکاس واقعيت چنانکه هست و در ذهن بوده و اين به معني ذهني بود که مخزن حقايق شمرده ميشد. به گفته‌ی “کاسيرر” (1874-1945) در قرن هجدهم با فلسفه ورزيهاي “کانت”( 1724-1804) اين تصوّر از عقل که حقيقت در آن مانند سکههاي زر انبار شده است، دستخوش تغيير شد و مقام عقل از دارنده‌ي انگارههاي فطري، به درجه بستن و گشودن واقعيت نزول يافت. تأکيد پژوهشهاي فلسفي هم از «شناخت جهان» به سمت “چگونگي شناخت جهان” توسط عقل سوق يافت که در فلسفه کانت به اوج خود رسيد. وجه‌مهم فلسفه کانت تاکيد برمحدوديت تواناييهاي عقل در شناخت جهان بود. از آنجا که ذهن نميتواند نگرشي از موضوعات بيرون از جهان محسوس داشته باشد ؛ طبيعتاً حکمي نيز درباره‌ي آنها نميتواند بدهد. بدين ترتيب دايره‌ي‌شناسايي عقل در فلسفه‌ي کانت به جهان محسوس محدود است.»
« سنجش گزارههاي فلسفي،از اين‌حيث که کدامها بيمعنيو مهملاند وکدامها از قابليت صدق و کذب برخوردارند، به تدريج به اهميّت يافتن نفس‌سنجش گزارهها ازحيث معنيداري و بيمعنايي منجر شد. بدين ترتيب در جريانهاي فلسفي اواخر قرن نوزدهم و ابتداي قرن بيستم، با موضوعيت يافتن زبان در بررسيهاي فلسفي روبرو مي‌شويم ؛ موضوعيّت يافتني که سرانجام تقابل کانتي ذهن- عين را به تقابل ذهن- زبان تبديل مي‌کند. اين انتقال به اهميّت زبان که “چرخش زباني” نام گرفته، در ابتدا به ويژه در آثار فيلسوفاني برجسته شد که همچنان سودای تميز معناداري و يا بيمعنايي گفتارهايي را داشتند که عرفاً آنها را داراي معنا ميدانيم.»
«انتشار رساله‌ي «مفهوم نگاشت» از سوي “گوتلب فرگه” (1848-1925)فيلسوف و منطقدان بزرگ آلماني در سال (1879) گامي مهم در تحکيم چرخش زباني بود. فرگه با پيشنهاد يک زبان علامتنگار کوشيد نشان دهد که «چگونه ميتوان استدلال رياضي و برهاني را که از بديهيّاتي مثل علوم متعارفه و حقايق اثبات شده مانند قضايا آغاز ميشود و به قضايايي ديگر ميرسد، بدون رجوع به شهود و مسلمات اشتباهانگيز زبان روزمره تحليل کرد و در نظر آورد. براي حل اين مشکل، فرگه يک نظام علايم ابداع کرد که ميتوان گفت به نحو مکانيکي با يک بازي نگارش، ترتيب نظام استدلالهاي ما را روشن ميسازد.
پس از فرگه، “راسل” (1827-1970)و “وايتهد” در کتاب مبادي رياضيات (1913) تلاش او را براي دستيابي به يک منطق حساب [جديد] ادامه دادند، همه اين کوششها، در نقادي زبان روزمره و رفع کژيهايي بود که در به کارگيري آن به هنگام فلسفيدن روي ميداد. از اين دو بهويژه راسل با بسط نظریّهاي «شرح اسم» کوشيد زبان فلسفي را هر چه دقيقتر سازد.
تلاش راسل زمينهساز شکلگيري «فلسفه‌ی پوزيتيويسم منطقي» بود که بهويژه در حلقه‌ي وين در اتريش دهه‌ي سوم قرن بيستم خود را نمايان ساخت. از اعضاي برجسته اين حلقه مي توان به “موريتس شليک “، “رودولف کارناپ “، “اتويرات “، و “وينگشتاين ” اشاره کرد. پوزيتيويسم منطقي راديکالترين شکل داوري فلسفي بود، چنانكه همه‌ي گزارههاي نامرتبط به جهان محسوس را مهمل ميخواند. از اين ميان لودويک ويتگنشتاين، چهره‌ي فلسفي به مراتب مهم تري است چنانکه علاوه بر نقشآفريني در جريان فلسفي پوزيويتيسم منطقی، زمينهساز جريان فلسفي ديگري نيز بود که باز بر محوريّت زبان اما به گونهاي ديگر تاکيد دارد. »
«جمله پاياني ويتگنشتاين در رساله‌ي منطقي- فلسفي آغازي بر يک جريان فلسفي جديد شمرده شده است. وي در اين رساله، ضمن همراهي با پوزيتيويستهاي منطقي، معتقد است گزاره، تصوير واقعيت و نام متناظر از شيء است و گزارهاي که به چيزي نامحسوس اشاره داشته باشد بيمعناست! اما در پايان همين رساله به اين مسئله نيز اذعان مي‌کند که درباره‌ي آنچه که نميتوان از آن سخن گفت، بايد سکوت کرد. پذيرش تلويحي امر ناگفتني براي ويتگنشتاين آغازي دوباره بود تا در کتاب و فلسفه‌ی بعدي خود- پژوهشهاي فلسفي- زمينه ايجاد بنيادي جديد براي يک طرح غير پوزيتيويستي را فراهم نمايد .
وي در اين رساله که پيش‌تر تنها به يک نحو صورتبندي منطقي-زباني توصيه مي‌کرد، وجود بازيهاي متفاوت زباني و يا صورتبنديهاي گوناگون زباني را ميپذيرد و به اين نکته اذعان دارد که آنچه در يک بازي (صورتبندي) زباني، بيمعني و مهمل است، ممکن است در بازي زباني ديگري واجد معنا باشد.بر خلاف جريان فلسفي پوزيتيويسم منطقي و برخي نحله‌هاي نزديک به آن که مجموعاً تحت نام فلسفه‌هاي «تحليل زباني» آورده ميشوند، فلسفه‌هاي زباني قائل به تناظر يک به يک الفاظ و اشياء و رابطهاي ذاتي ميان آنها نيستند .
ويتگنشتاين – که از مهمترين فيلسوفان زباني محسوب ميشود، با ارائه‌ی مفهوم “بازيهاي زباني” دقيقاً رويکردي مخالف ديدگاه فلسفه‌هاي تحليلي درباره‌ي زبان در پيش ميگيرد؛ بر خلاف فلسفه‌هاي تحليلي که تنها يک زبان واقعنما را به رسميت ميشناسند و تلاشهايشان معطوف به ابهام زدايي از اين زبان است. مفهوم بازيهاي زباني قائل به رابطهاي قراردادي ميان زبان و واقعيت است. در اين رويکرد، زبان امري قراردادي و مشترک ميان تعدادي افراد است و در نسبت با کاربردي که دارد، تعريف ميشود.بدين ترتيب زبان از يک امر واقعي حکايت نمي‌کند و رابطهاي “انتولوژيک” ميان زبان و جهان در کار نيست، بر خلاف زبانها که قرارداد انسانها براي ارتباط هستند.
بدین ترتیب در سايه اهميت يافتن زبان در فلسفه به تدريج شاهد اين مسئله نيز هستيم که مجادلات فکري- سياسي معاصر نيز بر محور زبان، پيگيري ميشوند.»
«اما در کنار اين کوششهاي فلسفي و مجادلات سياسي، همزمان، کوششهايي نيز در حوزه‌ي زبانشناسي در جريان بود که سرانجام به تغيير نگرش عمده نسبت به زبان منجر شد؛ اين کوششها در تحکيم چرخش زباني و گسترش آن به حوزههاي مختلف علوم انساني نقش اساسي بر عهده داشتند. تقريباً مقارن همان سالهايي که فرگه مهمترين آثار خود را در پيرايش زبان روزمره پديد ميآورد و ميکوشيد ترتيبي بينديشد که باور به ماهيت بازتابي زبان ما را به خطا نکشاند، کوششهايي بيبديل در وادي زبانشناسي نيز صورت ميگرفت. تفاوت عمده ميان اين دو مشرب آن بود که فيلسوفاني نظير فرگه، کارناپ، راسل و … سوداي تميز صدق و کذب داشتند اما زبان (نشانه) شناساني چون فردينان “دوسوسور” و “چارلز سندرس پرس” – گرچه پرس مشربي فلسفي داشت، بيشتر شناخت ماهيّت زبان را هدف خود قرار داده بودند.”
«پرس هدف خود را گستره‌ي وسيعي از مطالعات از منطق تا علم نشانهها قرار داده بود. وي سه گونه نشانه را از يکديگر متمايز مي‌کند: “شمايل” ، “نمايه” و “نماد” . هريک وجهي خاص از رابطه نشانه و موضوع را باز مينمايانند. «شمايل، نشانگر يک حقيقت کيفي است و مناسبتي مستقيم و فيزيکي با موضوع دارد (دود و آتش). اين رابطه مستقيم در دلالتهاي نمايه ديده نميشود اما در نمايه هنوز ميتوان از گونهاي وابستگي ميان نمايه و مدلول آن سخن گفت. نمايه نشانگر داده يا امر واقع است (درد و بيماري). اما در سومين نشانگرها يعني نماد، ارتباط طبيعي ميان نشانه و موضوع به کمترين حد خود ميرسد و يا ميتوان گفت از بين ميرود. در اينجا تنها قرارداد، نشانه و موضوع را به هم ميپيوندد. (چراغ قرمز و ايستادن).. از ديدگاه پرس دالهاي زباني از نوع سومين نشانهها، يعني نشانههاي قراردادي هستند. ابداع اين علامتها توسط انسانها و به کارگيري آنها، از ديدگاه وي مهمترين وجه زندگي انسانهاست، چراکه واقعيت، تنها در ارتباط با اين نشانهها بر انسانها و در ميان انسانها پديدار ميشود و اين نشانهها هستند که ارتباط ميان انسانها و درک آنها از واقعيت بيروني را شکل ميدهد.
پرس نقش نشانه را در رابطه‌ي ابژه- نشانه- سوژه برجسته مي‌کند و آن را به عنوان زيربنايي در نظر ميگيرد که رابطه‌ي ابژه و عامل تأويلي بر اساس آن صورت ميگيرد.»
«سوسور نيز در فضايي متفاوت، رويکردي نظير اين يافته بود؛ از ديدگاه سوسور، نشانه، ساخته شده از يک معني (مفهوم) و يک لفظ است. رابطه‌ی ميان مفهوم و لفظ (صورت آوايي) از ديدگاه سوسور رابطهاي قراردادي و اختياري است. پيش از سوسور تصوّر ميشد که همه‌ي زبانها به رغم تفاوتهايي که با يکديگر دارند به درجات، از يک نظم کلي زباني برخوردارند، به اين ترتيب زباني کاملتر بود که هماهنگي بيشتري با اين زبان جهاني داشت. تأکيد سوسور بر منحصر به فرد بودن ساخت‌هاي زباني و قراردادي بودن آنها :
1- رابطه ی ميان نشانههاي زباني و مفهومهايشان
2- رابطه ی صورتهاي آوايي و تلفظ شان) به بياعتباري تلقّي تکاملي از زبان‌هاي متداول افزود.
زبان در تفکر سوسور نظامي نشانه‌اي است که در کنار نظام‌هاي نشانه‌اي ديگر قرار دارد و با نظام‌هاي نگارش الفباي ناشنوايان، مناسک دين، علامت‌هاي نظامي و رفتار مؤدبانه و… قابل مقايسه است. از نظر سوسور زبان مهم ترين اين نظام‌هاي نشانه‌اي است اما قواعدي که به نحو کلي بر اين نظام‌هاي نشانه‌اي حاکم باشد بر زبان نيز حاکم است. »
«توجه و تأکيد سوسور بر همانندي زبان و ساير نظام‌هاي نشانه‌اي موجب شد تا آثار او در باره‌ي زبان ويافته‌هاي او در تحليل آن، در رويکردي متفاوت با طرح خود او به ساير نظام‌هاي نشانه‌اي تعميم يابد. به عنوان مثال، منحصر به فرد بودن ساخت‌هاي زباني و قراردادي و اختياري بودن دلالت‌ها در مردم‌شناسي و جامعه‌شناسي ، به منحصر به فرد بودن ساخت‌هاي اجتماعي و فرهنگي و تفاوت دلالتهاي رفتاري و اجتماعي در فرهنگهاي متفاوت تبديل شد.
سوسور خود با تفاوت گذاشتن ميان ارتباط – “زبان” و “گفتار” چشماندازهاي وسوسهانگيزي براي اهميت دادن بيش از پيش به زبان و کشاندن آن به حوزههاي علوم انساني گشوده بود. گفتار يا “پارول”، صورت وقوعي و جاري زبان است که از ارتباط – زبان يا لانگ تغذيه مي‌کند. لانگ سيستم معنايي منحصر به فرد هر جامعه است که ميتوان آن را به عنوان ساختار (زبان) آن اجتماع تعبير کرد. هر فرد در چنين شبکه‌اي از روابط زباني- اجتماعي به دنيا ميآيد ؛ خود را به استناد همانها مي‌شناسد و با يادگيري اجتماعي- زباني به آنها تن ميدهد. »
هابرماس و چرخش زباني:
چرخش زباني با “هابرماس” به مباحث جامعه‌شناسي و علوم انساني کشانيده شد. وي با تأثر از اين ديدگاه که زبان بستري آشکار براي جهان و زمينه اداراکهاي فردي و جمعي است در طرحهاي جامعهشناسانهي خود متصوّر شرايط بنياديني شد که در آن مقولههاي ذهن فردي بر اساس زمينههاي نظام نشانگي اجتماعي و فرهنگي شکل ميگيرند. به اعتقاد وي سوژه (ذهن) در يک زمينهي زباني و با شيوههاي ارتباطي شکل مييابد و از قواعد فرا زماني و فرا مکاني تبعيت نمي‌کند.هابرماس، با مقايسه وجوه افتراقي که ميان جوامع مدرن و جوامع سنتّي (پيشين) وجود دارد وجه بنيادين زبان را شرح ميدهد. تقسيمبندي هابرماس بر اساس «جوامع ابتدايي» «جوامع باستاني» و «جوامع مدرن» است که نظام‌هاي مشروعيّت بخش اقتدار بر اساس اين جوامع شکل ميگيرد. در جوامع ابتدايي استحاله‌ي فرد در نظام باورهاي تفکيک نشده جمعي، در دوره تمدنهاي باستاني، گفتارهاي مابعدالطبيعي و در جوامع مدرن ، گفتگو و نقد در عرصه حيات اجتماعي. او همچنين نظریّه‌ي صدق منطقي را با در کانون قرار دادن زبان ارائه داد، بر اين مبنا صدق، اجماعي بين الاذهاني است که در ارتباط ميان انسانها و بر محور زبان به دست ميآيد. چنين تعريفي از صدق، با تعريف صدق در سنّت فلسفه‌ي «تحليل زبان» متفاوت است. چه بين الاذهاني شدن صدق، مي تواند آن را فراتراز معيارهاي منطقي، متکثر و متعدد کند. دستيابي به معياري جديد براي صدق، بخشي از بازآفريني ارتباطي جامعه در فلسفه‌ي هابرماس است. بازآفرينياي که اميدوار به ناکام گذاردن دستگاه متصلب عقلانيت سرمايهداري است که به گونهاي هدفمند، صرفاً از نهادينه کردن ساختارهاي ابزاري و عقلاني مقتصدانه حمايت مي کند. در اينجاست که طرح هابرماس به الگوي بازيهاي زباني ويتگنشتاين نزديک شده است. كه در آن هر دعوي در باب حقيقت، در نسبت با شکلي از زندگي بود.»
«هابرماس نظریّه‌ي گفتار – کنشها را که توسط “استين” (1910-1972) و “سرل” (1915-1979) مطرح شده بود بر ادامهي همين سنّت در کار خود ادامه داد. اگرچه گفتار-کنش گونهاي فراروي از نظریّه‌ي دکارتي تقابل ذهن و عين است اما فيلسوفان انگليسي نيز آن را پروراندهاند گرچه تهمايههاي مارکسيستي يگانگي کنش و نظریّه را دارد.
هابرماس دو گونه گفتار را از يکديگر متمايز مي‌کند:
1-گفتار کنش استراتژيک معطوف به سلطه و تفاهم است.
2-گفتار کنش تفاهمي يا ارتباطي که در جستجوي رسيدن به تفاهم شکل ميگيرد. از اين ديدگاه نحوه‌ي برخورد سرمايهداري با پديدههاي اجتماعي، حاصل برتري ايدههاي مقتصدانه و گفتار کنش استراتژيک از حوزه‌ي علوم طبيعي به حوزه‌ي علوم اجتماعي است در حاليکه عرصه اجتماعي فقط با گفتار- کنشهاي ارتباطي به آزادي و دموکراسي دست مييابد. دموکراسي که بدين گونه به وجود ميآيد برخلاف دموکراسي فردگرا و سودانگار ليبرالي (معطوف به گفتار – کنش استراتژيک) جمع گرا و تفاهمي است…………..
فهرست منابع
- آقا گل زاده، فردوس، تحليل گفتمان انتقادي،تهران،شرکت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ اول، انتشار 1385
- احمدي ،بابک، ساختار و تأويل متن، تهران، نشر مرکز،چاپ سوم،انتشار 1375
- آبراهاميان، يرواند، ايران بين دو انقلاب، تهران، نشر ني،چاپ دوازدهم،سال1940 (1377)
- بوآس، ج و ديگران، ديرينه شناسي عربي، ترجمه ی سيّد علي مير عمادي، تهران،نشر مرکز،انتشار 1372
- بودن، ريموند، ايدئولوژي، ترجمه ی ايرج علي آبادي، تهران،نشر دانش،انتشار 1378
- پايا، علي، جايگاه مفهوم صدق در آرای فوگو، نامه ی فرهنگ،سال 1373(1936)،دوره ی هشتم،شماره 33
- پيوزي،مايکف، يوگن هامبرماس، ترجمهی احمد تدّين، تهران،نشر هرمس،سال 1379
- پين مايکل، بارت، فوگو، آلتوسر، ترجمه ی پيام يزدانجو، تهران،نشر مرکز،سال 1379
- چوبک، صادق، مجله ی سخن،سال 1331، دوره ی چهارم، شماره سوم
- حق شناس، علي محمد، مقالات ادبی- زبان‌شناختی، تهران،انتشارات نيلوفر،سال 1370
- حقوقي، محمد، مروري بر تاريخ ادب و ادبيّات امروز ايران،تهران، نشر قطره، چاپ اول،سال 1377
- ريکور، پل، زندگي در دنياي متن، ترجمه ی بابک احمدي،تهران، نشر مرکز،چاپ دوم،سال 1373
- ديويد هوارث، نظریّه ی گفتمان، ترجمهی علي اصغر سلطاني، مجله ی علوم سياسي، بهمن 1375،دوره ی اول، شماره ی دهم
- دينه سن، آنه ماري، درآمدي بر نشانه شناسی، ترجمهی مظفّر قهرماني، تهران، نشر پرسش،سال 1380
- روبينز، آر، اچ، تاريخ مختصر زبانشناسي، ترجمه ی علي محمد حقّ شناس، تهران، نشر مرکز،سال 1377
- ساعدي، غلامحسين، مجله ی سخن،تیر ماه 1335، دوره ی هشتم، شماره ی چهارم
- صلح جو، علي، گفتمان و ترجمه، تهران، نشر مرکز،چاپ سوم،سال 1378
- صادقي، بهرام، مجله ی سخن، دی ماه 1335،دوره ی هشتم، شماره ی نهم
- صادقی،بهرام،مجله ی سخن، بهمن 1335،دوره ی هفتم، شماره ی دوازدهم
- صفايي،محمد علی، رهبران مشروطيّت، تهران،نشر شرق،چاپ سوم،سال 1344
- ضميران، محمد، ميشل فوگو، دانش و قدرت، تهران انتشارات هرمس،چاپ دوم،سال 1375
- فرکلاف، نورمن، تحليل انتقادی گفتمان، ترجمه ی جمعی، تهران، مرکز مطالعات و تحقيقات رسانه ها،چاپ سوم،سال 1379
- کاشی ، غلامرضا ، نظم گفتار در ايران ، تهران ، انتشارات خوارزمی،چاپ سوم،سال 1375
- کسروی، احمد، تاريخ مشروطه ی ايران، تهران، نشر امير کبير،چاپ شانزدهم،سال 1340
- کاسيرر، ارنست، فلسفه ی روشن انديشی، ترجمه ی نجف دريابندری، تهران،نشر خوارزمی،چاپ پنجم،سال 1372
- گلستان، ابراهيم، شکار سايه، تهران، نشر روزن، مهر ماه 1334
- لاگوست، ژان، فلسفه در قرن بيستم، ترجمه ی رضا داوری اردکانی، تهران،نشر سمت،چاپ سوم،سال 1376
- ملک زاده، محمد، تاريخ انقلاب مشروطيّت ايران، تهران،نشر سقراط،چاپ سیزدهم،سال 1328
- ماتيوز، اريک، فلسفه ی فرانسه در قرن بيستم، ترجمه ی محسن حکيمی، تهران،نشر قفقوس،چاپ چهارم،سال 1378
30- هرمز، مهرداد، مقدمه ای بر نظريّات و مفاهيم ارتباط جمعی، تهران،نشر امیر کبیر، چاپ اول،سال 1380
Analysis of Critical Predominant Discourse on Persian Short Stories during 1951s.
Abstract
The subject matter of this researche is the analyze of some 1330s’ Iranian short stories which is done using the new method of discourse analysis.
This issue is important one from different viewpoints; using The novel genre in modern sense and specially The genre of short story with its own features by Iranian authors, The important historical epoch during which these stories are made appear i.e 1330 decade of 14 th century A.H. in Iran which is discusses in detail, and finally, analyzing and critique of them using the method of discurse analysis about which and about it forming, its chracteasties and its differences with other methods of critiques amd study of library and works, a detailed chapter has added.
The short stories which are analyzed in main chapter of this research in dudes <<Cheruq-e-Akher>> by S.choubak houbak, <<Morq-e-Anjir>> by Gh.Saedi, <<waswas>> and <<farad-dar-Rah-ast>> both by B.Sadeqi and <<Zohn-e-Garme-Tir>> by I. Golestan.
Keywords, Short story; 1330 decaele in Iran centerporary history; discourse analysis.